Gelukkig 2015. Welkom in de participatiemaatschappij!

Wellicht voel je de kater van de champagne nog. Liggen de oliebollen nog wat zwaar op de maag. Kortom, het is 2015. Gelukkig nieuwjaar! Vanaf nu is Nederland een ‘participatiemaatschappij’. Maar wat betekent dat voor jouw wijkplatform, patiëntenvereniging of huurdersorganisatie? Wat voor rol spelen digitale communicatiemiddelen daarbij?

Mentaliteitsverandering?Gelukkig nieuwjaar, welkom in de participatiemaatschappij!

Allereerst even de feiten op een rij: de ‘participatiemaatschappij’ wordt in eerste instantie vooral verkocht als mentaliteitsverandering. De verzorgingsstaat blijft volgens minister -president Rutte gewoon bestaan, maar wie hulp nodig heeft moet eerst aankloppen bij familie, vrienden en buren en daarna pas bij de overheid.

Deze mentaliteitsverandering krijgt echter ook praktisch vorm in wetgeving. De Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ), Jeugdhulp en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen vallen vanaf nu onder de gemeente en niet meer onder het Rijk. Hierbij krijgen gemeenten meer vrijheid om het beleid vorm te geven: hoe dichter bij de mensen, hoe beter maatwerk mogelijk is. Althans, dat is de gedachte erachter.

Het schrikbeeld dat je straks de billen van de buurvrouw moet wassen is volgens de website datisheelnormaal.nl, de site van de gemeente Alkmaar met voorlichting over de veranderingen, niet terecht:

Moet ik straks de billen van de buurvrouw gaan wassen?

U hoeft niet bang te zijn dat u straks uw buurvrouw of uw ouders moet gaan wassen. De persoonlijke verzorging van mensen die dit niet meer zelf kunnen, valt straks nog steeds onder de AWBZ en zal nog steeds door professionele zorgmedewerkers worden gedaan.

Wel vindt uw gemeente dat het heel normaal is dat inwoners om zich heen kijken om te zien wat ze misschien kunnen doen om het dagelijks leven van mensen in hun omgeving te verlichten. Denk dan aan een keer wat extra boodschappen meenemen voor iemand die slecht ter been is, de afvalcontainer aan de weg zetten, of gewoon af en toe eens vragen hoe het met iemand gaat.

Uiteraard mag u wel zelf besluiten iemands persoonlijke verzorging geheel of gedeeltelijk op u te nemen. In dat geval bent u mantelzorger. Dan is het wel belangrijk uw grenzen in de gaten te houden. Er zijn verschillende vormen van ondersteuning om ervoor te zorgen dat u als mantelzorger niet overbelast raakt. Het is goed u daarin te verdiepen. En let erop dat mantelzorg altijd vrijwillig is. Bron

Toch blinken de voorbeelden op de site verder uit in ‘dat moeten we allemaal nog eens goed gaan bekijken’-taal, zoals in dit voorbeeld:

Mijn moeder heeft een psychiatrische achtergrond en kan zelfstandig wonen dankzij de begeleiding die ze drie keer per week krijgt. Kan ze die in de nieuwe situatie behouden?

In de nieuwe situatie moet de begeleiding steeds een aanvulling zijn op wat het eigen netwerk kan doen. Daar zal altijd eerst naar worden gekeken. Wat kan iemand zelf en wat kunnen familieleden, vrienden en buren doen?

In aanvulling daarop kan dan professionele ondersteuning geboden worden en wellicht wordt die straks ook anders georganiseerd. Misschien is uw moeder wel beter af met bijvoorbeeld één keer in week bezoek aan huis naast enkele malen per week skype-contact. Dan heb je met minder kosten toch bijna elke dag contact met een begeleider. Voor sommige mensen is skypen niet weggelegd en in die gevallen moet het dus anders worden georganiseerd. Maar sowieso gebeurt alles in nauw overleg met de cliënt die zijn of haar eigen wensen kan formuleren. Bron

De rol van jouw organisatie

Kortom, er gaat een hoop veranderen en daarbij wordt ongetwijfeld een beroep gedaan op wijkverenigingen en huurdersorganisaties. Dit zijn immers de organisaties die al lang bezig zijn met het verstevigen van banden tussen bewoners en het voorzien in hun behoeften. Wellicht is jouw organisatie al in gesprek met de gemeente en andere betrokken organisaties over de wijze waarop die rol vormgegeven gaat worden.

Dat dit voor elke gemeente anders kan zijn heeft ook gevolgen voor patiëntenorganisaties. Lotgenotencontact wordt belangrijker om van elkaar te leren omgaan met de veranderingen. Hoe hebben anderen creatief hun situatie op kunnen lossen? Wat kunnen we als lotgenoten voor elkaar betekenen?

Het digitale tijdperk en privacy

Uit het eerder genoemde Skype-contact blijkt dat er veel verwacht wordt van digitale communicatiemiddelen. Minister-president Rutte noemt als voorbeeld een WhatsApp-groepje om de zieke buurvrouw te verzorgen.

Het is niet gek als bij het structureel organiseren van dit soort groepjes ook naar wijkverenigingen of huurdersorganisaties gekeken wordt. Bij een wijkvereniging is immers al aardig wat ervaring en organiserend vermogen aanwezig, wat kan voorkomen dat zo’n groepje al te vrijblijvend wordt of uit elkaar valt.

Dit roept echter ook een aantal belangrijke vragen op. WhatsApp is sinds dit jaar onderdeel van Facebook. Deze overname veroorzaakte nogal wat ophef omdat de reputatie van Facebook op het gebied van privacy niet onomstreden is. Zo werd de Amerikaan Nick Bergus zonder dat hij het wist het gezicht bij een advertentie voor een vat van 208 liter glijmiddel. Dat Facebook nu ook gegevens van WhatsApp gaat gebruiken voor commerciële doeleinden zorgt voor nogal wat weerstand.

Het gaat wellicht wat te ver om te stellen dat persoonlijke informatie over die zieke buurvrouw misbruikt kan worden door Facebook. Wel zullen de komende jaren meer en meer mensen zich af gaan vragen of ze nog wel gebruik willen maken van dit soort media, wat gevolgen kan hebben voor de bereidwilligheid om hulp te verlenen.

Ook als ze dat wel doen blijft het zaak daar zorgvuldig mee om te gaan. Al eerder schreven we voor patiëntenverenigingen over de voor- en nadelen van lotgenotencontact op Facebook. Deze overwegingen zijn ook voor een groot deel van toepassing op bijvoorbeeld het organiseren van hulp via een speciale Facebook-pagina. Het is echter ook niet ondenkbaar dat een goedbedoelende buurtbewoner via de sociale media van de vereniging een oproep doet om een zieke of eenzame buur te helpen. Behulpzaam, maar misschien ook aantasting van de persoonlijke levenssfeer?

Wees voorbereid

Het zijn vragen die de komende jaren steeds meer zullen gaan spelen. Wie er vanuit zijn organisatie mee te maken krijgt doet er goed aan daar nu over na te denken en problemen op het gebied van privacy voor te zijn. Door te kijken naar alternatieven of door het stellen van duidelijke gedragsregels. De participatiemaatschappij zal voor een groot deel dankzij digitale communicatiemiddelen tot stand moeten komen, maar het is niet verstandig daar klakkeloos in mee te gaan.